Linux dla początkujących - pierwsze kroki na serwerze

Linux napeda wiekszosc serwerów na swiecie - od malych VPS po infrastrukture chmurowa najwiekszych firm. Jesli dopiero zaczynasz przygode z administracja, ten przewodnik pokaze Ci podstawowe komendy i konfigurację, ktore pozwola swobodnie poruszac sie w środowisku serwerówym. Zakladam, ze masz juz dostep do serwera przez SSH - wiekszosc hostingow oferuje taka możliwość.

Laczenie przez SSH

SSH (Secure Shell) to podstawowe narzędzie do zdalnego zarzadzania serwerem. Polaczenie nawiazujesz komenda:

ssh uzytkownik@adres-serwera.pl

Domyslnie SSH uzywa portu 22. Jesli serwer uzywa innego portu, dodaj parametr -p. Po raz pierwszy system poprosi Cie o zaakceptowanie klucza hosta, a nastepnie o haslo. Dla wiekszego bezpieczeństwa warto od razu skonfigurowac logowanie za pomoca klucza SSH zamiast hasla.

Podstawowe komendy nawigacji

Po zalogowaniu poruszasz sie po systemie za pomoca konsoli. Oto komendy, ktorych bedziesz uzywac najczesciej:

pwd - wyświetla biezaca ścieżkę (gdzie jestes)
ls - listuje pliki i katalogi (ls -la pokazuje wszystkie pliki lacznie z ukrytymi)
cd katalog - przejscie do wskazanego katalogu (cd .. - poziom wyzej)
mkdir nazwa - tworzy nowy katalog
cp zrodlo cel - kopiuje pliki (cp -r dla katalogow)
mv zrodlo cel - przenosi lub zmienia nazwe
rm plik - usuwa plik (rm -rf katalog - uwaga, nieodwracalne!)

Zarzadzanie pakietami

Na dystrybucjach opartych na Debianie (Ubuntu, Debian) do instalacji oprogramowania sluzy menedzer pakietow apt:

sudo apt update        # odswieza liste pakietow
sudo apt upgrade       # aktualizuje wszystkie pakiety
sudo apt install nginx # instaluje wybrany pakiet
sudo apt remove nginx  # usuwa pakiet

Na dystrybucjach Red Hat (CentOS, Rocky Linux) uzywa sie dnf lub yum.

Zarzadzanie usługami

Systemd to standardowy system inicjalizacji w wiekszosci nowoczesnych dystrybucji. Do zarzadzania usługami sluzy komenda systemctl:

sudo systemctl status nginx   # sprawdza status usługi
sudo systemctl start nginx     # uruchamia usługę
sudo systemctl stop nginx      # zatrzymuje usługę
sudo systemctl restart nginx   # restartuje usługę
sudo systemctl enable nginx    # wlacza autostart

Prawa i uprawnienia

Linux rozroznia trzy poziomy dostepu: właściciel (user), grupa (group) i inni (others). Do zarzadzania uprawnieniami sluza komendy:

chmod 755 plik      # ustawia uprawnienia (rwx r-x r-x)
chown user:group plik # zmienia właściciela i grupe

Najwazniejsze numery uprawnien: 7 (rwx - pelny dostep), 6 (rw- - odczyt i zapis), 5 (r-x - odczyt i wykonanie), 4 (r-- - tylko odczyt).

Podglad logow i debugowanie

Logi systemowe to pierwsze miejsce, gdzie szukasz przyczyn problemow:

journalctl -xe          # wyświetla logi systemd
tail -f /var/log/nginx/access.log   # na zywo sledzi logi Nginx

To dopiero poczatek. Linux to ogromny ekosystem, ale znajac powyzsze komendy jestes w stanie samodzielnie skonfigurowac serwer, zainstalowac strone WWW i diagnozowac podstawowe problemy. Wiecej na ten temat znajdziesz w dokumentacji kernel.org oraz na Arch Linux Wiki, ktora jest uznawana za najlepsze zrodlo wiedzy o Linuxie.